Portrait of A Lady

 

The Portrait of a Lady 

OBJECTIVE TYPE QUESTION ANSWERS

Q1. Who is the author of the chapter ‘The Portrait of a Lady’?

a) Sudha Murthy b) Khushwant Singh c) R.K. Narayan d) Ruskin

Bond

A1. b) Khushwant Singh

Q2. Who accompanied the author to the village school?

Ans:- The grandmother 

Q3. The author’s grandmother wore spotless white clothes. (True/False)

A3. True.

Q4. The grandmother carried …… chapatis to feed the village dogs. (Fresh/Stale)

A4. Stale

Q5. For how many years did the author study abroad?

a) Five years b) Six years c) Four years d) Three years

A5. a) Five years

Q6. Whom did the author’s grandmother feed in the city?

A6. The sparrows

Q7. The author went to school on a bicycle in the city. (True/False)

A7. False

Q8. The writer was sent to ………… school in the city. (An English/A private)

A8. An English

Q9. The portrait of author’s ………… hung above the mantelpiece. (Grandfather/grandmother)

A9. Grandfather

Q10. What did they have for their breakfast?

 a) Sandwich b) Fruits c) Stale Chapatis d) Milk

A10. c) Stale Chapatis

Q11. The writer gives the portrait of his ……. in the chapter ‘The Portrait Of a Lady’. (His

grandfather/His grandmother)

A11. His grandmother

Q12. Was the writer’s grandmother sentimental?

A12. No

Q13. The grandmother said her prayers in a ……….. sing song. (Monotonous/Continuous)

A13. Monotonous

Q14. What did the grandmother read in the temple?

A14. Scriptures (Holy books)

Q15. Who prepared the author for school in the village?

A15. His grandmother

Q16. The author shared the room with the grandmother in the city. (True/False)

A16. True

Q17. When did the grandmother feed the sparrows?

 a) In the morning b) In the afternoon c) In the evening d) At night

Ans .in the afternoon.

Q18. The author’s grandmother was sentimental lady. (True/False)

A18. False

Q19. What was grandmother doing when she died?

a) Sleeping b) Praying c) Spinning wheel d) Feeding

sparrows

A19. b) Praying

Q20. The author’s father threw bread crumbs to the sparrows after the grandmother’s death.

(True/False)

A20. False

Q. 1. Name the writer of the Story, The Portrait of a LADY

Ans. Khushwant Singh.

Q. 2. Whose portrait does the writer give in 'The Portrait of a LADY?

Ans. His grandmother.

Q. 3. Was the writer's grandmother still alive or dead?

Ans. She was dead.

Q. 4. Was the writer's grandmother tall or short?

Ans. She was short.

Q. 5. Was the writer's grandmother thin or fat?

Ans. She was fat.

Q. 6. Who accompanied the writer to the village school?

Ans. His grandmother.

Q. 7. Why did the author's grandmother carry stale chapattis with her?

Ans. To feed the village dogs.

Q. 8. Which school was the writer sent to in the city?

Ans. An English school.

Q. 9. Why did the author's grandmother stop feeding the dogs in the city?

Ans. There were no street dogs in the city.

Q. 10. Who did the author's grandmother feed in the city instead of the dogs?

Ans. The sparrows.

Q. 11. How many years did the author study abroad?

Ans. Five.

Q. 12. Who threw breadcrumbs to the sparrows after the grandmother's death?

Ans. The author's mother.

Short Answer Type Questions

Question 1.

Whose portrait hung above the mantelpiece in the drawing-room ?

Answer:

Author’s grandfather's portrait hung above the mantelpiece in the drawing room. 

 

ਲੇਖਕ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Question 2.

What, according to the author, was absurd and undignified on Grandmother’s part ?

Answer:

Grandmother often described the games she used to play in her childhood. It seemed to the author absurd and undignified on her part. 

ਦਾਦੀ ਜੀ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬੇਤੁਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਰਫੋਂ ਘਟੀਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।

Question 3.

Why did she say her prayer in a monotonous ( ਇਕ  ਹੀ ਲੈ) singsong ?

Answer:-

She did so with the hope that the author would listen and get to know it by heart.

ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣੇਗਾ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਜਾਣੇਗਾ।

Question 4.

What did they have for breakfast ?

Answer:

For breakfast, they used to have thick stale chapattis with some butter and sugar spread on them.

ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੋਟੀਆਂ ਬਾਸੀ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਖੰਡ ਵਿਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Question 5.

Why did Grandmother always go to school with the author ?

Answer:

The school was attached to the village temple.  Grandmother stayed in the temple. And after the school, Grandmother and the author would come back home together.

ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਾਦੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਇਕੱਠੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

 

Question 6.

The children in the village school were taught the alphabet. Did Grandmother know the alphabet ?

Answer:

Yes, she knew the alphabet. She used to read the scriptures in the village temple.

ਹਾਂ, ਉਹ ਵਰਣਮਾਲਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।

Question 7.

How did they feed the village dogs while returning home ?

Answer: 

They feed the village dogs with stale chapattis while returning home .

ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਸੀ ਰੋਟੀਆਂ ਖੁਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Question 8.

‘That was the turning-point in our friendship.’ What happened to the friendship ?

Answer:

While living in the village, Grandmother used to accompany the author to his school. Grandmother knew the alphabet. She helped the author in his studies also. But in the city, she could neither accompany him to school nor help him in his studies. Their friendship did not remain as intimate as it was in the village.

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦਾਦੀ ਜੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦਾਦੀ ਜੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

Question 9.

How did the author go to school in the city ?

Answer:

The author  went  to school in a motor-bus in the city.

ਲੇਖਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਟਰ-ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੀ।

  

Question 10.

Why was Grandmother unhappy about the school education in the city ?

Answer:

In the city school, the children were taught lessons in science and music only. They were not given any religious education. They were not taught any holy books or prayers. 

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

 

Question 11.

Why did she feel disturbed when the author announced that they were being given – music lessons at school ?

Answer:

According to grandmother, music had lewd associations. She considered it the monopoly of harlots and beggars. She believed that music was not meant for gentle folk. 

ਦਾਦੀ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕੰਜਰੀਆਂ / ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਦਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਸਾਊ/ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Question 12.

When was the common link of friendship between the author and his grandmother broken ?

Answer:

The common link of friendship between the author and his grandmother was broken when the author went to a university. He was given a room of his own. Grandmother accepted her seclusion calmly. 

ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੜੀ ਉਦੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਇਕਾਂਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Question 13.

What did Grandmother do from sunrise to sunset ?

Answer:

 Grandmother started spending most of her time in spinning wheel. From sunrise to sunset, she would sit by her wheel, spinning and reciting prayers. 

ਦਾਦੀ ਜੀ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹੀਏ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ।

Question 14.

What took the place of village dogs in Grandmother’s life in the city ?

Answer: 1

Sparrows took the place of village dogs in her life in the city. Grandmother would daily feed the sparrows with breadcrumbs

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਿੜੀਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਦਾਦੀ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੇ ਸਨ।

Or

Answer:-2

Sparrows took the place of village dogs in her life in the city. Grandmother would daily feed the sparrows with breadcrumbs. She would feed them very lovingly. Hundreds of sparrows collected round her. But she never shooed them away.

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਿੜੀਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਦਾਦੀ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Question 15.

What could have been the cause of Grandmother’s falling ill ?

Answer:

When the author came back from aborad, she celebrated his homecoming in her own way. She collected the women of her neighbourhood, got a drum and started singing. Grandmother overstrained herself in thumping the drum and singing. That was why she fell ill.

ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਅਬੋਰਾਡ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਢੋਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਦੀ ਜੀ ਨੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।

Question 16.

How did the sparrows show (on the last day) that they had not come for the bread ?

Answer:

Grandmother was lying dead in her room. A large number of sparrows came and sat all around her. The author’s mother threw crumbs to them, but the sparrows didn’t eat them. When the dead body was carried off for cremation, the sparrows also flew away in silence. It clearly shows that they had not come for the bread.

ਦਾਦੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਚਿੜੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਜਦੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉੱਡ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੋਟੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।

Question 17.

What was Grandmother’s routine when she lived with the author together in their village home?

Answer:

Grandmother would wake the author in the morning. She would bathe and dress him for school. She would give him breakfast and then accompany him to school. The school was attached to the village temple. While the author studied in the school, Grandmother would read scriptures in the temple. She would walk back with the author after school.

ਦਾਦੀ ਜੀ ਸਵੇਰੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹਾ ਕੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਾਦੀ ਜੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

Question 18.

Draw a comparison between the village-school education and city-school education.

Answer:

The village school was attached to the village temple. The priest acted as the teacher. He taught the children the alphabet and the prayer. Thus religious education was given in the village school. But in the city school, there was no religious education. Children were taught there science and even music.

ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਜਾਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Question 19.

What was the happiest moment of the day for the grandmother ?

Answer:

It was the afternoon time when she fed the sparrows. She took great delight in feeding them. She would feed them very lovingly. Hundreds of sparrows collected round her. Some sat on her legs, shoulders and head. She would just keep smiling. She never shooed them away.

ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਸ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Question 20.

What was the last sign of physical contact between the author and his grandmother ? Why did the author think it to be the last physical contact ?

Answer:

The author was going abroad. Grandmother came to see him off at the railway station. She kissed him on the forehead. The author thought it to be the last sign of physical contact between them. Grandmother had grown very old. The author didn’t think she would live long. That was why he thought it to be the last physical contact.

लेखक विदेश जा रहा था। दादी उसे अलविदा कहने के लिए रेलवे स्टेशन आई। उसने उसके माथे पर चूमा। लेखक ने सोचा कि यह उनके बीच शारीरिक संपर्क का अंतिम चिन्ह था। दादी बहुत बूढ़ी हो चुकी थी। लेखक को विश्वास नहीं था कि अब वह ज्यादा देर जी पाएगी। इसी वजह से वह उसको अंतिम संपर्क ही मानता था।

Question 21.

Everybody including the sparrows mourned Grandmother’s death. Elaborate.

Answer:

Grandmother lay dead in her room. When the people went to take her to the funeral ground, they saw sparrows all round her body. The author’s mother threw crumbs to them, but the sparrows didn’t eat them. Thus everybody, including the sparrows, mourned Grandmother’s death.

ਦਾਦੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਲਿਜਾਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਚਿੜੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ।

 

Long Answer Type Questions

Question 1.

Grandmother ‘had always been short and fat and slightly bent’: Is this true in the light of what is said in the first paragraph ? What information in the first paragraph would you cite in support of your answer ?

Answer:

In the chapter, ‘The Portrait of a Lady, the author Khuswant Singh describes the physical appearance of his Grandmother. He says that his Grandmother was terribly old. He says that Grandmother had always been short and fat and slightly bent.

He further says that people said that she had been once young and pretty. But the author finds it hard to believe. He says that he had known her for twenty years and she had always looked the same; short and slightly bent.

But it is not true. The very first paragraph of the chapter tells us that she was once young and pretty. In this passage, we come to know that Grandmother often told the author about the games she used to play in her childhood. This shows that the author’s grandmother had not always been short and fat and slightly bent’.

'ਦਿ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਲੇਡੀ' ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਲੇਖਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। 

ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ; ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ। 

ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ੍ਹਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਦੀ ਅਕਸਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Question 2.

How would Grandmother prepare the author for school ?

Answer:

The author’s grandmother would wake him up in the morning to get him ready for school. She would bathe him and dress him up for school. All the time, she would keep saying her morning prayer. She would say her prayer in a monotonous singsong.

She did so with the hope that the author would listen and get to learn it by heart. She would wash his wooden slate and plaster it with yellow chalk. She would tie a tiny earthen inkpot and a reed pen in a bundle.

Then she would give the author a thick stale chapatti to eat. She would spread on it some butter and sugar. Then after breakfast, she would hand the bundle to the author and walk with him to school.

ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਾਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਕੂਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ।

 ਉਸਨੇ ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸੁਣੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਿੱਖੇਗਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸਲੇਟ ਨੂੰ ਧੋਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੀਲੇ ਚਾਕ ਨਾਲ ਪਲੱਸਤਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਿਆਹੀ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਨੇ ਦੇ ਪੈੱਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਸੀ। 

ਫਿਰ ਉਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਬਾਸੀ ਰੋਟੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਖੰਡ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੰਡਲ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਚਲਦੀ ਸੀ।

Question 3.

Grand mother is portrayed as a very religious woman. What details in the story create that impression ?

Answer:

The author’s grandmother was a deeply religious lady. She spent most of her time saying prayers and telling beads. She was fond of reading the scriptures also. She would spend whole day in the temple of the village. When the author was sent to an English school, she was unhappy because children were not given any religious education there. It was because of her religious nature that she fed birds and animals.

Her inner peace was also because of this. She remained calm and showed no emotion when the author left for abroad for five years. Like all great persons of religion, she knew when her end was near. Now she did not want to waste her little time in talking to anyone. She kept saying her prayers and telling the beads till her last breath.

ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ। 

ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕਦੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਵਜਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Question 4.

Grandmother has been portrayed as a kind woman. What details in the story illustrate this?

Answer:

The author’s grandmother had a truly kind heart. Her love for the author is no proof of her kindness. Every grandmother loves her grandchildren. The real proof of the old lady’s kindness lies in her love for animals and birds.

As long as she lived in the village, she used to feed the dogs with stale chapatties. And when she came to live in the city, she took to feeding the sparrows. She took great delight in it. The sparrows would perch on her legs, shoulders and even on her head.

But the old woman never shooed them away. The little birds were full of grief when their foster mother passed away. All this shows that the author’s grandmother was really a kind-hearted lady.

ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ ਦਿਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਆਲੂ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਦਾਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਬੂਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

 ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਸੀ ਰੋਟੀਆਂ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਚਿੜੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬੈਠਦੀਆਂ ਸਨ। 

ਪਰ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਭਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਗ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਔਰਤ ਸੀ।

Question 5.

What was Grandmother’s daily routine in the city ?

Answer:

From sunrise to sunset, Grandmother would sit by her wheel spinning and reciting her prayer. Only in the afternoon, she would relax a little when she fed sparrows with little bits of bread. She took great delight in feeding them. She would feed them very lovingly.

Hundreds of sparrows collected round her. Some sat on her legs, shoulders and head. She would just keep smiling. She never shooed them away. The sparrows also seemed to feel quite at home in her company. It used to be the happiest half hour of the day for Grandmother.

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ, ਦਾਦੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। 

ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਸ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦਾਦੀ ਜੀ ਲਈ ਦਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

सूर्योदय से लेकर सूर्यास्त तक दादी अपने चरखे पर बैठी सूत कातती रहती और प्रार्थना करती रहती। केवल दोपहर के समय ही वह थोड़ी देर के लिए आराम करती जब वह चिड़ियों को रोटी के लिए छोटे-छोटे टुकड़े खिलाती। उसे उन्हें खिलाने में बहुत आनंद आता। वह उन्हें बहुत प्रेमपूर्वक खिलाया करती।

सैंकड़ों चिड़ियां उसके चारों ओर इकट्ठा हो जाती थीं। उनमें से कुछ उसकी टांगों, कंधों और सिर पर भी बैठ जाती थीं। वह सिर्फ मुस्कराती रहती। वह उन्हें कभी भगाती नहीं थी। चिड़ियों को भी उसकी संगति में आनन्द आता प्रतीत होता था। दादी के लिए आधे घण्टे का वह समय दिन-भर में सबसे अधिक खुशी वाला समय हुआ करता था।

Question 6.

Give a brief pen-portrait of the grandmother.

Answer:

The authors grandmother was very old. Her face was criss-cross of wrinkles. She was fat and had a little stoop. She was so old that she couldn’t have looked older. The author had lived with her for twenty years. She had always looked the same.

It was difficult to imagine that she had ever been young and pretty. But in spite of being so old, she looked very attractive. She was dignified in her looks and habits.

 She was deeply religious. 

She spents most of her time saying prayers and telling the beads. She was fond of reading the scriptures also. She had a kind heart. She took great delight in feeding dogs and little birds. She dressed in spotless white. In her soul also, she was spotless.

Her inner purity lent her spiritual peace. Like all pious souls, the grandmother knew when her end was near. She refused to talk to anybody. She kept saying her prayers and telling the beads till her end.

ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਝੁਰੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਬੁੱਢੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਪਰ ਇੰਨੀ ਬੁੱਢੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। 

ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। 

ਉਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੇਦਾਗ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਬੇਦਾਗ ਸੀ। 

ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕਦੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

लेखक की दादी बहुत बूढ़ी थी। उसका चेहरा झुर्रियों का एक ताना-बाना था। वह मोटी थी तथा कुछ झुकी हुई थी। वह इतनी बूढ़ी थी कि वह इससे अधिक बूढ़ी नहीं लग सकती थी। लेखक उसके साथ बीस वर्षों तक रहा था। वह हमेशा एक जैसी ही दिखी। इस बात पर विश्वास करना मुश्किल था कि वह कभी जवान तथा सुन्दर भी रही होगी। परन्तु इतनी बूढ़ी होने के बावजूद वह आकर्षक दिखाई देती थी।

अपनी शक्ल-सूरत तथा आदतों में वह ओजस्वी लगती थी। वह बहुत धार्मिक स्वभाव की थी। वह अपना अधिकतर समय प्रार्थना करने तथा माला के मनकों को फेरने में बिताती थी। उसे धार्मिक ग्रन्थ पढ़ने का भी शौक था। उसका हृदय दयालु था। कुत्तों तथा नन्ही चिड़ियों को खिलाने में उसे बहुत प्रसन्नता मिलती थी।

वह बिल्कुल बेदाग सफेद कपड़े पहनती थी। उसकी आत्मा भी बिल्कुल बेदाग थी। उसकी आंतरिक शुद्धता उसे आध्यात्मिक शांति प्रदान करती थी। सभी पावन आत्माओं की भांति दादी को भी पता चल गया था कि कब उसका अन्त निकट था। उसने किसी से भी बात करने से इन्कार कर दिया। वह अपने अन्त तक प्रार्थना करती रही तथा माला फेरती रही।

Question 7.

Write a brief note on Grandmother’s relationship with the sparrows.

Answer:

In the city, Grandmother used to feed the sparrows daily with breadcrumbs. She took great delight in it. She would feed the sparrows very lovingly. Hundreds of sparrows collected round her. The sparrows would come and sit on her legs, shoulders, and head also.But the old woman never shooed them away. 

The little birds too loved her. They seemed to enjoy her company. When Grandmother died, the sparrows were full of grief. Thousands of sparrows came to the place where Grandmother lay dead.

They were all very quiet. They did not chirp at all. The author’s mother threw some crumbs to them. But they did not touch them even. They flew away quietly when Grandmother’s deadbody was carried off for cremation.

शहर में दादी रोज़ाना चिड़ियों को रोटी के टुकड़े खिलाया करती थी। ऐसा करने में उसे बहुत आनन्द अनुभव होता था। वह चिड़ियों को बहुत प्रेमपूर्वक खिलाया करती थी। सैंकड़ों चिड़ियां उसके गिर्द इकट्ठी हो जातीं।

 चिड़ियां

आ कर उसकी टांगों, उसके कन्धों और सिर पर भी बैठ जातीं। परन्तु बूढी औरत उन्हें कभी भगाती नहीं थी।

नन्हे पक्षी भी उससे प्रेम करते थे। वे भी उसकी संगति का आनन्द उठाते प्रतीत होते थे। जब दादी की मृत्यु हो गई, तो चिड़ियां दुख से भर गईं। हजारों चिड़ियां उस जगह पर आ गई जहां दादी का शव पड़ा हुआ था। वे सब बहुत शान्त थीं। वे बिल्कुल भी नहीं चहचहाई। लेखक की मां ने उनके सामने रोटी के कुछ टुकड़े फेंके। परन्तु चिड़ियों ने उन्हें छुआ तक नहीं। जब अंतिम संस्कार के लिए दादी का शव उठा लिया गया तो वे चुपचाप उड़ गईं।

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਦਾਦੀ ਜੀ ਰੋਜ਼ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਿੜੀਆਂ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

 ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦਾਦੀ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

 ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਹਿਕਦੇ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਟੁਕੜੇ ਸੁੱਟੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਦਾਦੀ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉੱਡ ਗਏ।

Questions/answers are prepared by 

Daya Krishan.

PM Shri Government  Senior Secondary School Khanauri ( Girls) Sangrur Punjab